Γυροειδής Αλωπεκία: Τι Σημαίνει ένα Ξαφνικό Κενό στα Μαλλιά;
Χθες δεν είχατε παρατηρήσει τίποτα.
Σήμερα, καθώς χτενίζετε τα μαλλιά, βλέπετε ένα στρογγυλό σημείο όπου φαίνεται καθαρά το δέρμα.
Δεν υπάρχει απαραίτητα πόνος.
Δεν υπάρχουν απαραίτητα λέπια.
Και το υπόλοιπο κεφάλι μπορεί να φαίνεται απολύτως φυσιολογικό.
Το πρώτο πράγμα που έρχεται στο μυαλό είναι:
«Μου έπεσαν ξαφνικά τα μαλλιά σε ένα σημείο».
Αυτό μπορεί πράγματι να είναι γυροειδής αλωπεκία.
Αλλά ένα patch χωρίς μαλλιά δεν έχει μόνο μία πιθανή εξήγηση.
Μπορεί να είναι:
- γυροειδής αλωπεκία
- τριχοτιλλομανία
- μυκητίαση του τριχωτού
- αλωπεκία από έλξη
- ουλωτική αλωπεκία
Και παρότι από απόσταση μπορεί να μοιάζουν, η σημασία τους είναι τελείως διαφορετική.
Πρώτη εικόνα: ένα λείο, στρογγυλό ή οβάλ κενό
Αυτό είναι το κλασικό pattern που μας κάνει να σκεφτούμε περισσότερο τη γυροειδή αλωπεκία, γνωστή διεθνώς ως alopecia areata.
Το patch μπορεί να είναι:
- στρογγυλό
- οβάλ
- σχετικά καθαρά οριοθετημένο
- λείο
- χωρίς εμφανή ουλή
Το δέρμα συνήθως δεν μοιάζει κατεστραμμένο.
Οι τριχικοί θύλακες εξακολουθούν να υπάρχουν.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Η γυροειδής αλωπεκία θεωρείται μη ουλωτική μορφή τριχόπτωσης.
Δηλαδή ο θύλακος δεν αντικαθίσταται εξαρχής από ουλώδη ιστό.
Γι’ αυτό υπάρχει δυνατότητα επανέκφυσης.
Τι ακριβώς συμβαίνει στη γυροειδή αλωπεκία;
Πρόκειται για αυτοάνοση κατάσταση.
Με απλά λόγια, το ανοσοποιητικό σύστημα στοχεύει λανθασμένα δομές γύρω από τον αναπτυσσόμενο τριχικό θύλακο.
Αυτό διαταράσσει τη φυσιολογική ανάπτυξη της τρίχας.
Δεν σημαίνει ότι:
ο θύλακος «πέθανε».
Σημαίνει ότι η φυσιολογική του λειτουργία διακόπηκε από μια ανοσολογική διαδικασία.
Αυτό εξηγεί γιατί σε ορισμένους ανθρώπους οι τρίχες μπορούν αργότερα να ξαναρχίσουν να μεγαλώνουν.
Το patch είναι πάντα ένα;
Όχι.
Κάποιος μπορεί αρχικά να παρατηρήσει ένα μόνο μικρό σημείο.
Στη συνέχεια μπορεί:
- να μείνει σταθερό
- να μεγαλώσει
- να εμφανιστεί δεύτερο patch
- να εμφανιστούν πολλά patches
- να αρχίσουν κάποιες περιοχές να ξαναγεμίζουν ενώ άλλες αραιώνουν
Η πορεία της alopecia areata είναι συχνά απρόβλεπτη.
Μπορεί να υπάρχουν περίοδοι:
απώλειας → σταθεροποίησης → επανέκφυσης → νέας υποτροπής.
Υπάρχει κάτι ιδιαίτερο στις τρίχες γύρω από το patch;
Ναι.
Ένα από τα γνωστότερα κλινικά ευρήματα είναι οι λεγόμενες:
exclamation mark hairs.
Πρόκειται για κοντές τρίχες που είναι πιο λεπτές κοντά στη βάση τους και πιο παχιές προς τα πάνω.
Το σχήμα τους θυμίζει θαυμαστικό.
Μπορούν να εμφανιστούν κοντά στα ενεργά όρια μιας περιοχής γυροειδούς αλωπεκίας.
Δεν χρειάζεται όμως να υπάρχουν σε κάθε ασθενή.
Τι βλέπουμε με την τριχοσκόπηση;
Η τριχοσκόπηση μπορεί να δώσει πολύ περισσότερες πληροφορίες από μια απλή φωτογραφία.
Σε alopecia areata μπορεί να εμφανιστούν ευρήματα όπως:
- yellow dots
- black dots
- broken hairs
- tapered hairs
- exclamation mark hairs
- κοντές τρίχες επανέκφυσης
Το pattern των ευρημάτων βοηθά τον γιατρό να εκτιμήσει:
- αν η κατάσταση είναι ενεργή
- αν υπάρχουν τρίχες που ξαναμεγαλώνουν
- αν χρειάζεται να εξεταστούν άλλες διαγνώσεις
Δεν βασιζόμαστε ποτέ σε ένα μόνο σημείο.
Δεύτερη εικόνα: το patch έχει τρίχες πολλών διαφορετικών μηκών
Αυτό μας οδηγεί περισσότερο προς άλλη κατεύθυνση.
Αν μέσα στο κενό βλέπουμε:
- τρίχες 1 εκατοστού
- άλλες 3 εκατοστών
- άλλες σχεδόν κομμένες στη βάση
- πολλές σπασμένες τρίχες
τότε πρέπει να εξεταστεί η πιθανότητα τριχοτιλλομανίας.
Η βασική διαφορά είναι ότι εδώ οι τρίχες τραυματίζονται μηχανικά από επαναλαμβανόμενο pulling.
Έτσι δημιουργείται ένα patch που μπορεί να μοιάζει χαοτικό.
Στη γυροειδή αλωπεκία το pattern συνήθως είναι περισσότερο:
smooth bald patch.
Στην τριχοτιλλομανία:
broken hairs at different levels.
Τρίτη εικόνα: υπάρχει κενό αλλά και λέπια, κνησμός ή φλεγμονή
Τότε πρέπει να σκεφτούμε και μυκητιασική λοίμωξη του scalp, όπως tinea capitis.
Η εικόνα μπορεί να περιλαμβάνει:
- scaling
- σπασμένες τρίχες
- black dots
- κνησμό
- κοκκινίλα
- φλεγμονή
Ορισμένες σοβαρότερες φλεγμονώδεις μορφές μπορεί να δημιουργούν πρησμένη, επώδυνη περιοχή.
Εδώ η αντιμετώπιση είναι τελείως διαφορετική από εκείνη της γυροειδούς αλωπεκίας.
Αυτός είναι ο λόγος που:
ένα στρογγυλό κενό δεν πρέπει να διαγιγνώσκεται μόνο από φωτογραφία στο internet.
Τέταρτη εικόνα: το κενό βρίσκεται ακριβώς εκεί όπου τραβούν τα μαλλιά
Αν η απώλεια εμφανίζεται κυρίως:
- στους κροτάφους
- στην hairline
- γύρω από σημεία όπου δένουν πολύ σφιχτά τα μαλλιά
τότε εξετάζεται και η αλωπεκία από έλξη.
Μπορεί να σχετίζεται με:
- πολύ σφιχτές αλογοουρές
- braids
- extensions
- hairstyles με συνεχή τάση
Το ιστορικό εδώ είναι σχεδόν τόσο σημαντικό όσο η εικόνα του scalp.
Πέμπτη εικόνα: το σημείο είναι λείο, γυαλιστερό και έχουν χαθεί τα openings
Αυτό αλλάζει σημαντικά την αξιολόγηση.
Σε ορισμένες μορφές ουλωτικής αλωπεκίας μπορεί να υπάρχει:
- ερυθρότητα
- πόνος
- κάψιμο
- κνησμός
- περιθυλακικό scaling
και αργότερα:
- λεία επιφάνεια
- γυαλιστερή εικόνα
- εξαφάνιση των φυσιολογικών follicular openings
Σε αυτή την περίπτωση ο στόχος είναι να προληφθεί περαιτέρω μόνιμη καταστροφή θυλάκων.
Αυτό διαφέρει θεμελιωδώς από την alopecia areata.
Άρα πώς ξεχωρίζει συνήθως η γυροειδής αλωπεκία;
Η πιο χαρακτηριστική εικόνα είναι:
ξαφνικό, λείο, μη ουλωτικό, στρογγυλό ή οβάλ patch.
Το scalp συνήθως δεν έχει:
- έντονες κρούστες
- σημαντικό scaling
- πύον
- εμφανή ουλή
Αλλά υπάρχουν εξαιρέσεις.
Γι’ αυτό η διάγνωση βασίζεται στη συνολική εικόνα.
Μπορεί να υπάρχει φαγούρα ή κάψιμο;
Ναι.
Παρότι πολλοί άνθρωποι δεν αισθάνονται τίποτα, άλλοι αναφέρουν:
- κνησμό
- μυρμήγκιασμα
- ευαισθησία
- κάψιμο
λίγο πριν ή κατά την εμφάνιση της απώλειας.
Αυτό όμως δεν είναι απαραίτητο για τη διάγνωση.
Η γυροειδής αλωπεκία εμφανίζεται μόνο στο κεφάλι;
Όχι.
Μπορεί να επηρεάσει οποιαδήποτε περιοχή με τρίχες.
Για παράδειγμα:
- γένια
- φρύδια
- βλεφαρίδες
- τρίχες σώματος
Σε άνδρα μπορεί η πρώτη εικόνα να είναι ένα κυκλικό κενό στα γένια και όχι στο scalp.
Τι είναι η alopecia totalis;
Σε ορισμένους ανθρώπους η νόσος μπορεί να εξελιχθεί σε εκτεταμένη απώλεια ολόκληρου του τριχωτού.
Αυτό ονομάζεται:
alopecia totalis.
Αν υπάρξει απώλεια των τριχών σε ολόκληρο ή σχεδόν ολόκληρο το σώμα, χρησιμοποιείται ο όρος:
alopecia universalis.
Αυτές είναι σοβαρότερες μορφές της ίδιας νόσου.
Δεν σημαίνει ότι κάθε μικρό patch θα εξελιχθεί προς αυτές.
Υπάρχουν αλλαγές και στα νύχια;
Σε ορισμένους ασθενείς ναι.
Μπορεί να εμφανιστούν:
- μικρές λακκουβίτσες στην επιφάνεια
- ραβδώσεις
- τραχιά επιφάνεια
- μεγαλύτερη ευθραυστότητα
Το γνωστό nail pitting είναι ένα επιπλέον στοιχείο που μπορεί να υποστηρίξει την κλινική εικόνα.
Είναι κληρονομική;
Υπάρχει γενετική προδιάθεση.
Αυτό όμως δεν λειτουργεί όπως:
«ο πατέρας μου έχει, άρα θα έχω κι εγώ».
Πολλά γονίδια και ανοσολογικοί μηχανισμοί φαίνεται να συμμετέχουν.
Το οικογενειακό ιστορικό μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα, αλλά δεν καθορίζει με βεβαιότητα ποιος θα εμφανίσει τη νόσο.
Προκαλείται από stress;
Το stress αναφέρεται συχνά ως πιθανός trigger σε ορισμένους ανθρώπους.
Αλλά η εξήγηση:
«έπαθες γυροειδή αλωπεκία επειδή αγχώθηκες»
είναι υπερβολικά απλή.
Η alopecia areata είναι αυτοάνοση νόσος με σύνθετη βιολογία.
Ένα στρεσογόνο γεγονός μπορεί να συμπίπτει ή πιθανώς να συμμετέχει σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά δεν αποτελεί τη μοναδική αιτία.
Μπορεί να σχετίζεται με άλλες αυτοάνοσες καταστάσεις;
Υπάρχει συσχέτιση με ορισμένες άλλες αυτοάνοσες παθήσεις.
Γι’ αυτό το συνολικό ιστορικό έχει σημασία.
Ανάλογα με:
- συμπτώματα
- οικογενειακό ιστορικό
- κλινική εικόνα
ο γιατρός μπορεί να κρίνει αν χρειάζεται επιπλέον έλεγχος.
Δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής με ένα μικρό patch πρέπει να κάνει ένα τεράστιο πακέτο εξετάσεων.
Χρειάζονται εξετάσεις αίματος;
Όχι πάντα.
Σε αρκετές περιπτώσεις η διάγνωση μπορεί να γίνει κλινικά και με τριχοσκόπηση.
Εργαστηριακές εξετάσεις μπορεί να ζητηθούν όταν το ιστορικό δημιουργεί υποψία για:
- θυρεοειδική νόσο
- έλλειψη σιδήρου
- διατροφικές ελλείψεις
- άλλη συνοδό κατάσταση
Οι εξετάσεις επιλέγονται στοχευμένα και όχι επειδή υπάρχει μία standard «εξέταση για alopecia areata».
Ξαναβγαίνουν τα μαλλιά;
Μπορούν να ξαναβγούν.
Σε αρκετούς ανθρώπους, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν λίγα και περιορισμένα patches, μπορεί να υπάρξει αυτόματη επανέκφυση.
Η νέα τρίχα μπορεί αρχικά να είναι:
- πολύ λεπτή
- πιο ανοιχτόχρωμη
- ακόμη και λευκή
και αργότερα να αποκτήσει περισσότερο φυσιολογικό πάχος και χρώμα.
Αλλά η πορεία δεν μπορεί να προβλεφθεί με ακρίβεια για κάθε άνθρωπο.
Αν ξαναβγούν, σημαίνει ότι τελείωσε οριστικά;
Όχι απαραίτητα.
Η alopecia areata μπορεί να παρουσιάζει υποτροπές.
Κάποιος μπορεί:
- να έχει ένα επεισόδιο
- να αποκατασταθούν πλήρως τα μαλλιά
- να περάσουν χρόνια χωρίς πρόβλημα
ενώ άλλος μπορεί να εμφανίζει επαναλαμβανόμενα patches.
Αυτό είναι ένα από τα δυσκολότερα στοιχεία της νόσου:
η απρόβλεπτη πορεία.
Πότε χρειάζεται θεραπεία;
Εξαρτάται από:
- την έκταση
- τη διάρκεια
- την ηλικία
- το σημείο της απώλειας
- το πόσο γρήγορα εξελίσσεται
- προηγούμενες υποτροπές
- το πόσο επηρεάζει τον ασθενή
Ένα πολύ μικρό, πρόσφατο patch δεν αντιμετωπίζεται απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο όπως απώλεια του μεγαλύτερου μέρους του scalp.
Τι χρησιμοποιείται σε περιορισμένη γυροειδή αλωπεκία;
Ανάλογα με την περίπτωση, ο δερματολόγος μπορεί να εξετάσει θεραπείες όπως κορτικοστεροειδή:
- τοπικά
- ή με ενδοβλαβικές εγχύσεις
Η επιλογή εξαρτάται από την ηλικία, το μέγεθος της περιοχής και άλλους παράγοντες.
Δεν υπάρχει μία θεραπεία κατάλληλη για όλους.
Τι έχει αλλάξει στις σοβαρότερες περιπτώσεις;
Τα τελευταία χρόνια η αντιμετώπιση της σοβαρής alopecia areata έχει αλλάξει σημαντικά με την ανάπτυξη JAK inhibitors.
Πρόκειται για στοχευμένες συστηματικές θεραπείες που παρεμβαίνουν σε συγκεκριμένα μονοπάτια ανοσολογικής σηματοδότησης.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν πλέον εγκεκριμένες επιλογές για σοβαρή γυροειδή αλωπεκία.
Δεν είναι όμως φάρμακα για αυτοθεραπεία.
Χρειάζονται:
- σωστή επιλογή ασθενούς
- ιατρική παρακολούθηση
- αξιολόγηση πιθανών αντενδείξεων
- έλεγχο για ανεπιθύμητες ενέργειες
Άρα η ύπαρξη νεότερης θεραπείας δεν αλλάζει τη βασική αρχή:
πρώτα σωστή διάγνωση και εκτίμηση βαρύτητας.
Είναι η μινοξιδίλη θεραπεία της αυτοάνοσης νόσου;
Όχι.
Η μινοξιδίλη μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ορισμένα θεραπευτικά πλάνα για να υποστηρίξει την ανάπτυξη των τριχών.
Δεν διορθώνει όμως από μόνη της τον αυτοάνοσο μηχανισμό που προκαλεί την alopecia areata.
Αυτό είναι σημαντικό ώστε να μη θεωρείται:
«βάζω μινοξιδίλη και θεραπεύω τη γυροειδή αλωπεκία».
PRP ή laser λύνουν το πρόβλημα;
Δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως εγγυημένη θεραπεία της alopecia areata.
Η νόσος έχει ανοσολογικό μηχανισμό και η αντιμετώπιση πρέπει να σχεδιάζεται ανάλογα με:
- τη βαρύτητα
- την έκταση
- τη δραστηριότητα
Οποιαδήποτε συμπληρωματική επιλογή πρέπει να αξιολογείται μέσα σε συνολικό θεραπευτικό πλάνο.
Πότε ένα patch χρειάζεται γρήγορη αξιολόγηση;
Ιδιαίτερη σημασία έχει όταν:
- εμφανίζονται γρήγορα νέα patches
- η περιοχή μεγαλώνει αισθητά
- επηρεάζονται φρύδια ή βλεφαρίδες
- υπάρχει εκτεταμένη απώλεια
- υπάρχουν αλλαγές στα νύχια
- εμφανίζεται πόνος, κρούστα ή ουλοποίηση που δεν ταιριάζουν στην κλασική εικόνα
Όσο πιο ασυνήθιστη είναι η εικόνα, τόσο πιο σημαντικό είναι να μην γίνει διάγνωση μόνο από φωτογραφία.
Τι εξετάζουμε στη Hairtransplant Clinic όταν βλέπουμε ένα patch;
Δεν ξεκινάμε από το:
«είναι γυροειδής αλωπεκία επειδή είναι στρογγυλό».
Κοιτάμε βήμα-βήμα τι συμβαίνει.
Είναι το δέρμα λείο;
Αυτό μπορεί να είναι συμβατό με alopecia areata.
Υπάρχουν τρίχες διαφορετικού μήκους;
Τότε πρέπει να εξετάσουμε και μηχανικό pulling.
Υπάρχει scaling;
Ανοίγει η συζήτηση για φλεγμονή ή λοίμωξη.
Υπάρχουν follicular openings;
Η παρουσία ή απουσία τους βοηθά στη διάκριση μη ουλωτικής από ουλωτική απώλεια.
Υπάρχουν exclamation mark hairs ή άλλα χαρακτηριστικά ευρήματα;
Η τριχοσκόπηση μπορεί να ενισχύσει σημαντικά τη διάγνωση.
Υπάρχουν και άλλες περιοχές που δεν είχε προσέξει ο ασθενής;
Εξετάζεται ολόκληρο το scalp και, όταν χρειάζεται, φρύδια, γένια ή άλλες περιοχές.
Η σωστή διάγνωση προηγείται οποιασδήποτε θεραπείας.
Για αξιολόγηση ξαφνικού patch ή ανεξήγητης τοπικής απώλειας μπορείτε να επικοινωνήσετε με τη Hairtransplant Clinic.
Γίνεται μεταμόσχευση μαλλιών στη γυροειδή αλωπεκία;
Η μεταμόσχευση μαλλιών δεν αποτελεί θεραπεία της ενεργής γυροειδούς αλωπεκίας.
Ο αυτοάνοσος μηχανισμός μπορεί να επηρεάσει και τρίχες στην περιοχή όπου θα γίνει αποκατάσταση.
Γι’ αυτό η πρώτη προτεραιότητα είναι:
- να επιβεβαιωθεί η διάγνωση
- να εκτιμηθεί η δραστηριότητα της νόσου
- να αξιολογηθεί η δυνατότητα φυσικής ή θεραπευτικής επανέκφυσης
Χειρουργική αποκατάσταση μπορεί να εξεταστεί μόνο σε εξαιρετικά επιλεγμένες, μακροχρόνια σταθερές περιπτώσεις και μετά από πολύ προσεκτική ιατρική αξιολόγηση.
Όταν υπάρχει πραγματική ένδειξη για μεταμόσχευση, στη Hairtransplant Clinic η διαδικασία πραγματοποιείται προσωπικά από τον Δρ. Ιωάννη Παπαγγελόπουλο (MD, PhD) και δεν ανατίθεται η επέμβαση σε άλλον συνεργάτη.
Ένα patch δεν είναι διάγνωση
Αν βρείτε ξαφνικά ένα κενό στα μαλλιά, θυμηθείτε αυτή τη λογική:
Λείο, στρογγυλό patch χωρίς ουλή:
σκεφτόμαστε περισσότερο γυροειδή αλωπεκία.
Ακανόνιστο patch με σπασμένες τρίχες διαφορετικού μήκους:
εξετάζουμε τριχοτιλλομανία.
Patch με scaling, κνησμό και σπασμένες τρίχες:
χρειάζεται αποκλεισμός μυκητίασης ή άλλης φλεγμονώδους κατάστασης.
Αραίωση εκεί όπου τραβά συνεχώς ένα hairstyle:
εξετάζουμε traction alopecia.
Λείο ή γυαλιστερό σημείο με απώλεια follicular openings:
χρειάζεται έλεγχος για ουλωτική αλωπεκία.
Το σχήμα του κενού είναι μόνο η αρχή.
Η πραγματική διάγνωση βρίσκεται στις λεπτομέρειες του δέρματος, στις τρίχες που έχουν απομείνει και στην εικόνα των ίδιων των τριχικών θυλάκων.