Κρεατίνη και Τριχόπτωση: Προκαλεί Πράγματι Φαλάκρα;

Αν ψάξετε στο διαδίκτυο «κρεατίνη και τριχόπτωση», θα συναντήσετε δύο εντελώς αντίθετες απαντήσεις.

Η μία λέει:

«Η κρεατίνη αυξάνει την DHT, άρα προκαλεί φαλάκρα».

Η άλλη:

«Είναι μύθος. Η κρεατίνη δεν επηρεάζει καθόλου τα μαλλιά».

Η πραγματικότητα βρίσκεται κάπου πιο συγκεκριμένα.

Ο φόβος γύρω από την κρεατίνη και τα μαλλιά ξεκίνησε κυρίως από μία μικρή μελέτη που παρατήρησε μεταβολή στην DHT, αλλά δεν εξέτασε καθόλου αν οι συμμετέχοντες έχασαν μαλλιά.

Χρόνια αργότερα πραγματοποιήθηκε μελέτη που μέτρησε για πρώτη φορά όχι μόνο τις ορμόνες, αλλά και την ίδια την πυκνότητα και το πάχος των μαλλιών.

Και τα αποτελέσματα δεν υποστήριξαν την ιδέα ότι η κρεατίνη προκαλεί τριχόπτωση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε τα πάντα για τη χρήση κρεατίνης σε κάθε άνθρωπο και για δεκαετίες.

Σημαίνει όμως ότι σήμερα η φράση:

«η κρεατίνη προκαλεί φαλάκρα»

είναι πολύ πιο απόλυτη από ό,τι επιτρέπουν τα επιστημονικά δεδομένα.

Η σύντομη απάντηση πριν μπούμε στις λεπτομέρειες

Με τα διαθέσιμα δεδομένα, δεν έχει αποδειχθεί ότι η κρεατίνη προκαλεί ανδρογενετική αλωπεκία ή άμεση απώλεια μαλλιών.

Η ανησυχία προέκυψε επειδή μια παλαιότερη μικρή μελέτη παρατήρησε αύξηση της DHT μετά από creatine loading.

Όμως:

δεν μέτρησε τριχόπτωση.

Και η νεότερη ελεγχόμενη μελέτη που εξέτασε άμεσα την κατάσταση των μαλλιών δεν βρήκε σημαντική επιδείνωση σε:

• πυκνότητα
• πάχος
• αριθμό follicular units
• άλλες μετρήσεις των μαλλιών

ούτε σημαντική διαφορά στην DHT σε σχέση με placebo.

Άρα σήμερα δεν μπορούμε να πούμε ότι:

κρεατίνη = φαλάκρα.

Πώς ξεκίνησε όλη αυτή η ιστορία;

Η προέλευση του μύθου είναι αρκετά συγκεκριμένη.

Το 2009 δημοσιεύθηκε μια μικρή μελέτη σε νεαρούς παίκτες rugby.

Οι συμμετέχοντες πήραν αρχικά υψηλότερη ποσότητα κρεατίνης για λίγες ημέρες και στη συνέχεια μικρότερη ποσότητα συντήρησης.

Οι ερευνητές μέτρησαν:

• τεστοστερόνη
• DHT
• αναλογία DHT προς τεστοστερόνη

Μετά τη φάση φόρτωσης παρατηρήθηκε αύξηση της DHT.

Αυτό ήταν αρκετό για να δημιουργηθεί ένα πολύ απλό αφήγημα:

κρεατίνη → DHT ↑ → τριχόπτωση.

Μόνο που από τη συγκεκριμένη μελέτη λείπει ένα πολύ σημαντικό βήμα.

Η μελέτη που ξεκίνησε τον φόβο δεν μέτρησε καθόλου μαλλιά

Δεν εξετάστηκαν:

• hairline
• crown
• πυκνότητα
• πάχος τρίχας
• miniaturization
• shedding
• αριθμός τριχών

Άρα η μελέτη δεν έδειξε:

«η κρεατίνη προκάλεσε τριχόπτωση».

Έδειξε ότι κάτω από το συγκεκριμένο πρωτόκολλο παρατηρήθηκε μεταβολή της DHT.

Από εκεί δημιουργήθηκε μια θεωρητική σύνδεση με την ανδρογενετική αλωπεκία.

Η θεωρία έχει βιολογική λογική.

Δεν είναι όμως το ίδιο πράγμα με κλινική απόδειξη.

Γιατί όλοι κόλλησαν στην DHT;

Επειδή η DHT πράγματι έχει κεντρικό ρόλο στην ανδρογενετική αλωπεκία.

Η τεστοστερόνη μπορεί να μετατραπεί σε DHT μέσω της 5-άλφα-ρεδουκτάσης.

Σε γενετικά ευαίσθητους τριχικούς θυλάκους, η ανδρογονική σηματοδότηση μπορεί σταδιακά να οδηγήσει σε miniaturization.

Οι τρίχες γίνονται:

πιο λεπτές → μικρότερες → λιγότερο εμφανείς.

Με την πάροδο του χρόνου μειώνεται η ορατή πυκνότητα.

Αυτός είναι ένας από τους βασικούς μηχανισμούς της ανδρογενετικής αλωπεκίας.

Μπορείτε να δείτε αναλυτικά πώς λειτουργεί στο άρθρο μας για τεστοστερόνη, DHT και τριχόπτωση.

Υπάρχει όμως μια κρίσιμη λεπτομέρεια.

DHT στο αίμα δεν σημαίνει αυτόματα φαλάκρα

Αν η σχέση ήταν τόσο απλή, όλοι οι άνδρες με φυσιολογική DHT θα είχαν το ίδιο pattern τριχόπτωσης.

Δεν συμβαίνει αυτό.

Δύο άνδρες μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική κατάσταση μαλλιών παρά το γεγονός ότι και οι δύο έχουν φυσιολογική ανδρογονική λειτουργία.

Η διαφορά βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στην ευαισθησία των τριχικών θυλάκων.

Η γενετική προδιάθεση έχει τεράστια σημασία.

Γι’ αυτό δεν μπορούμε να πάρουμε μια μεταβολή της DHT στο αίμα και να τη μεταφράσουμε αυτόματα σε:

«τόσα μαλλιά θα χαθούν».

Τι άλλαξε με τη νεότερη μελέτη;

Το μεγάλο πρόβλημα της συζήτησης για χρόνια ήταν απλό:

υπήρχαν θεωρίες για DHT, αλλά δεν υπήρχε άμεση μελέτη που να ρωτά:

«τι συμβαίνει πραγματικά στα μαλλιά ανθρώπων που παίρνουν κρεατίνη;»

Αυτό άλλαξε με νεότερη randomized placebo-controlled μελέτη.

Νεαροί άνδρες που έκαναν προπόνηση με αντιστάσεις χωρίστηκαν σε ομάδα κρεατίνης και ομάδα placebo.

Η ομάδα της κρεατίνης έλαβε καθημερινά creatine monohydrate για 12 εβδομάδες.

Αυτή τη φορά δεν εξετάστηκαν μόνο ορμόνες.

Μετρήθηκαν και πραγματικά χαρακτηριστικά των μαλλιών.

Για πρώτη φορά μετρήθηκαν τα ίδια τα μαλλιά

Χρησιμοποιήθηκαν αντικειμενικές μέθοδοι αξιολόγησης για στοιχεία όπως:

• hair density
• cumulative hair thickness
• follicular units
• κατάσταση του τριχικού θυλάκου

Παράλληλα μετρήθηκαν:

• DHT
• ολική τεστοστερόνη
• ελεύθερη τεστοστερόνη

Μετά τις 12 εβδομάδες δεν βρέθηκε σημαντική διαφορά ανάμεσα στην κρεατίνη και το placebo όσον αφορά την DHT ή τις παραμέτρους των μαλλιών.

Αυτό είναι ουσιαστικό.

Για πρώτη φορά δεν μιλάμε απλώς για μια θεωρητική ορμονική σύνδεση.

Υπάρχουν δεδομένα από πραγματικές μετρήσεις μαλλιών.

Σημαίνει αυτό ότι το θέμα έκλεισε για πάντα;

Όχι.

Μια καλή μελέτη δεν σημαίνει ότι απαντήθηκε κάθε πιθανό ερώτημα.

Υπάρχουν συγκεκριμένοι περιορισμοί.

Η μελέτη διήρκεσε 12 εβδομάδες.

Οι συμμετέχοντες ήταν νεαροί άνδρες που προπονούνταν με αντιστάσεις.

Δεν μας λέει με την ίδια βεβαιότητα τι συμβαίνει:

• μετά από πολλά χρόνια συνεχούς χρήσης
• σε μεγαλύτερες ηλικίες
• στις γυναίκες
• σε ανθρώπους με έντονη ήδη εξελισσόμενη ανδρογενετική αλωπεκία
• με διαφορετικά δοσολογικά πρωτόκολλα

Άρα η σωστή επιστημονική θέση δεν είναι:

«είναι 100% αδύνατο να επηρεάσει ποτέ κανέναν».

Είναι:

«μέχρι σήμερα δεν υπάρχει καλή κλινική απόδειξη ότι η κρεατίνη προκαλεί τριχόπτωση, και η πρώτη άμεση ελεγχόμενη μελέτη των μαλλιών δεν έδειξε αρνητική επίδραση».

Παίρνω κρεατίνη και βλέπω αραίωση. Τότε τι συμβαίνει;

Εδώ βρίσκεται το πιο πρακτικό μέρος του θέματος.

Το γεγονός ότι δύο πράγματα συμβαίνουν ταυτόχρονα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το ένα προκαλεί το άλλο.

Ένα συνηθισμένο σενάριο είναι:

ξεκινά κάποιος γυμναστήριο → αρχίζει πιο συστηματική προπόνηση → παίρνει κρεατίνη → λίγους μήνες αργότερα παρατηρεί τους κροτάφους του.

Η φυσική σκέψη είναι:

«ξεκίνησα κρεατίνη και άρχισαν να πέφτουν τα μαλλιά μου».

Υπάρχει όμως και μια άλλη εξήγηση.

Η κρεατίνη είναι ιδιαίτερα δημοφιλής ακριβώς στους άνδρες της ηλικιακής ομάδας στην οποία η ανδρογενετική αλωπεκία αρχίζει συχνά να γίνεται εμφανής.

Η χρονική σύμπτωση μπορεί να είναι πολύ πειστική.

Δεν αποτελεί όμως διάγνωση.

Το pattern λέει περισσότερα από το supplement

Αν θέλουμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει, το πρώτο πράγμα που κοιτάμε είναι πώς χάνονται τα μαλλιά.

Αν βλέπετε:

υποχώρηση στους κροτάφους, σταδιακή μεταβολή της hairline ή αραίωση στο crown,

τότε η εικόνα είναι πολύ πιο συμβατή με ανδρογενετική αλωπεκία.

Αν αντίθετα βλέπετε:

ξαφνικά πολύ περισσότερες τρίχες στο μπάνιο, στη βούρτσα και στα χέρια, με πιο διάχυτη απώλεια σε όλο το κεφάλι,

τότε πρέπει να εξεταστούν και διαφορετικοί μηχανισμοί, όπως η τελογενής τριχόπτωση.

Το supplement από μόνο του δεν μας λέει ποια από τις δύο εικόνες υπάρχει.

Και αν ξεκίνησα ταυτόχρονα cut;

Αυτό αλλάζει σημαντικά την αξιολόγηση.

Στον πραγματικό κόσμο, κάποιος που ξεκινά κρεατίνη συχνά δεν αλλάζει μόνο ένα πράγμα.

Μπορεί παράλληλα να:

• αυξήσει πολύ την προπόνηση
• μπει σε θερμιδικό έλλειμμα
• χάσει γρήγορα βάρος
• αλλάξει δραστικά διατροφή
• πάρει περισσότερα supplements
• περάσει περίοδο αυξημένου σωματικού stress

Η γρήγορη απώλεια βάρους και η ανεπαρκής διατροφική πρόσληψη μπορούν να αποτελέσουν triggers για αυξημένο shedding.

Άρα ένας άνθρωπος που λέει:

«ξεκίνησα κρεατίνη και μετά άρχισα να χάνω μαλλιά»

μπορεί στην πραγματικότητα να έχει:

κρεατίνη + έντονο cut + γρήγορη απώλεια βάρους + telogen effluvium.

Έχουμε αναλύσει ξεχωριστά τη σχέση πρωτεΐνης, δίαιτας, απώλειας βάρους και τριχόπτωσης.

Κρεατίνη και αναβολικά δεν είναι το ίδιο πράγμα

Αυτή η διάκριση είναι απαραίτητη.

Η κρεατίνη δεν είναι αναβολικό στεροειδές.

Δεν πρέπει επομένως να μεταφέρονται αυτόματα στην κρεατίνη συμπεράσματα που αφορούν εξωγενή ανδρογόνα ή αναβολικές ουσίες.

Αν ένας άνθρωπος χρησιμοποιεί ταυτόχρονα:

• κρεατίνη
• ορμονικές ουσίες
• αναβολικά
• άλλα performance-enhancing drugs

τότε δεν μπορούμε να αποδώσουμε οποιαδήποτε αλλαγή στα μαλλιά αποκλειστικά στην κρεατίνη.

Πρόκειται για τελείως διαφορετική κατάσταση.

Έχω έντονη κληρονομικότητα. Είναι πιο επικίνδυνη η κρεατίνη για μένα;

Η ισχυρή οικογενειακή προδιάθεση αυξάνει τη σημασία της παρακολούθησης των μαλλιών.

Δεν έχουμε όμως στοιχεία που να δείχνουν ότι ένας άνδρας πρέπει να αποφεύγει αυτομάτως την κρεατίνη επειδή ο πατέρας ή ο παππούς του είχε ανδρογενετική αλωπεκία.

Αν υπάρχει ήδη:

• υποχώρηση της hairline
• miniaturization
• λέπτυνση στους κροτάφους
• αρχόμενη αραίωση του crown

τότε το σημαντικό είναι να αναγνωριστεί εγκαίρως η πραγματική κατάσταση.

Η κληρονομικότητα είναι λόγος για μεγαλύτερη προσοχή στην ανδρογενετική αλωπεκία, όχι απόδειξη ότι η κρεατίνη θα την προκαλέσει.

Μπορεί όμως θεωρητικά να επιταχύνει υπάρχουσα ανδρογενετική αλωπεκία;

Αυτό είναι το σημείο όπου πρέπει να διαχωρίσουμε τη θεωρία από την απόδειξη.

Επειδή η DHT συμμετέχει στην ανδρογενετική αλωπεκία, μπορεί θεωρητικά να διατυπωθεί η υπόθεση ότι μια επίμονη αύξηση της ανδρογονικής σηματοδότησης θα είχε μεγαλύτερη σημασία σε έναν γενετικά ευαίσθητο θύλακο.

Όμως σήμερα δεν έχουμε κλινική απόδειξη ότι η κρεατίνη επιταχύνει την ανδρογενετική αλωπεκία.

Και η νεότερη μελέτη δεν έδειξε χειρότερες παραμέτρους μαλλιών στους άνδρες που έλαβαν κρεατίνη.

Άρα δεν είναι σωστό να μετατρέπουμε μια βιολογική υπόθεση σε βεβαιότητα.

Τι γίνεται με το creatine loading;

Εδώ υπάρχει μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια.

Η παλιά μελέτη που δημιούργησε τον φόβο για την DHT χρησιμοποίησε αρχικά loading phase.

Η νεότερη μελέτη χρησιμοποίησε σταθερή καθημερινή λήψη creatine monohydrate.

Είναι δύο διαφορετικά πρωτόκολλα.

Αυτό όμως δεν μας επιτρέπει να συμπεράνουμε ότι:

loading προκαλεί τριχόπτωση

ενώ:

η σταθερή χρήση δεν προκαλεί.

Δεν υπάρχουν αρκετά δεδομένα για ένα τέτοιο συμπέρασμα.

Υπάρχει «κρεατίνη που δεν επηρεάζει τα μαλλιά»;

Δεν υπάρχουν δεδομένα που να δείχνουν ότι κάποια συγκεκριμένη εμπορική μορφή κρεατίνης προστατεύει περισσότερο τα μαλλιά.

Δεν έχουμε επιστημονική βάση για claims όπως:

• hair-safe creatine
• ειδική κρεατίνη χωρίς DHT
• μορφή κρεατίνης που δεν επηρεάζει follicles

Η καλύτερα μελετημένη μορφή γενικά είναι η creatine monohydrate.

Το hair-loss question όμως δεν λύνεται αλλάζοντας marketing label στο supplement.

Να μετρήσω DHT στο αίμα;

Συνήθως όχι μόνο και μόνο επειδή παίρνετε κρεατίνη.

Αυτό είναι σημαντικό.

Η ανδρογενετική αλωπεκία δεν διαγιγνώσκεται απλά με μία αιματολογική τιμή DHT.

Ένας άνδρας μπορεί να εμφανίζει έντονο androgenetic pattern χωρίς να έχει κάποια εντυπωσιακά αυξημένη DHT στο αίμα.

Το πρόβλημα αφορά κυρίως την ευαισθησία των τριχικών θυλάκων.

Γι’ αυτό όταν υπάρχει πραγματική αραίωση έχει μεγαλύτερη αξία η αξιολόγηση:

• του pattern
• της hairline
• του crown
• της πυκνότητας
• του miniaturization
• της πορείας στον χρόνο

και όχι η απομονωμένη αναζήτηση ενός «νούμερου DHT».

Πώς να παρακολουθήσω αν όντως χάνω μαλλιά;

Μην βασιστείτε μόνο στη μνήμη.

Τα μαλλιά μπορεί να φαίνονται εντελώς διαφορετικά ανάλογα με:

• φωτισμό
• μήκος
• styling
• αν είναι βρεγμένα
• γωνία φωτογραφίας

Αν θέλετε πραγματική σύγκριση, χρησιμοποιήστε σταθερές συνθήκες.

Βγάλτε φωτογραφίες της:

• μπροστινής hairline
• δεξιάς και αριστερής κροταφικής περιοχής
• κορυφής
• crown

με παρόμοιο φωτισμό, απόσταση και μήκος μαλλιών.

Ακόμη καλύτερα, όταν υπάρχει πραγματική υποψία μπορεί να γίνει κλινική αξιολόγηση του miniaturization και της πυκνότητας.

Το σημαντικό δεν είναι πόσες τρίχες μέτρησε κάποιος σήμερα στο ντους.

Είναι αν υπάρχει σταθερή προοδευτική αλλαγή.

Πρέπει να κόψω την κρεατίνη για να δω τι θα συμβεί;

Η απάντηση εξαρτάται από το τι προσπαθείτε να εξακριβώσετε.

Αν υπάρχει πραγματική και προοδευτική υποχώρηση της hairline, η απλή διακοπή της κρεατίνης δεν πρέπει να αντικαταστήσει τη διάγνωση.

Μια εξελισσόμενη ανδρογενετική αλωπεκία μπορεί να συνεχίσει είτε παίρνετε κρεατίνη είτε όχι.

Αν υπάρχει ξαφνικό διάχυτο shedding, χρειάζεται αντίστοιχα να ελεγχθεί τι άλλο συνέβη τους προηγούμενους μήνες.

Το σημαντικότερο είναι:

να μην χαθεί χρόνος κατηγορώντας έναν πιθανό trigger ενώ εξελίσσεται διαφορετική μορφή αλωπεκίας.

Αν τελικά έχω ανδρογενετική αλωπεκία;

Τότε αλλάζει ολόκληρη η συζήτηση.

Το βασικό πρόβλημα δεν είναι πια:

«να κόψω την κρεατίνη;»

Είναι:

«πώς θα διαχειριστώ την πραγματική ανδρογενετική αλωπεκία;»

Υπάρχουν διαφορετικές θεραπευτικές επιλογές ανάλογα με:

• ηλικία
• έκταση
• ταχύτητα εξέλιξης
• φύλο
• ιατρικό ιστορικό
• στόχους του ασθενούς

Για παράδειγμα έχουμε αναλύσει ξεχωριστά τη μινοξιδίλη και τη φιναστερίδη.

Η επιλογή θεραπείας πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα.

Και αν η αραίωση είναι ήδη μόνιμη;

Αν υπάρχει σταθεροποιημένη ανδρογενετική αλωπεκία και έχει χαθεί μόνιμα σημαντική πυκνότητα, μπορεί να χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση από τη διαχείριση ενός supplement.

Σε κατάλληλο υποψήφιο, με καλή δότρια περιοχή και σωστό μακροχρόνιο σχεδιασμό, μπορεί να αξιολογηθεί η μεταμόσχευση μαλλιών.

Το σημαντικό είναι ότι η απόφαση δεν παίρνεται επειδή κάποιος χρησιμοποιεί ή χρησιμοποίησε κρεατίνη.

Παίρνεται με βάση:

τη διάγνωση, το pattern της μόνιμης απώλειας, τη δότρια περιοχή και την πρόγνωση της υπάρχουσας τριχόπτωσης.

Τι ελέγχουμε στη Hairtransplant Clinic όταν κάποιος λέει «φταίει η κρεατίνη»

Δεν ξεκινάμε από την υπόθεση ότι φταίει.

Ξεκινάμε από το τριχωτό.

Αν ένας ασθενής αναφέρει ότι η τριχόπτωση άρχισε μετά την έναρξη κρεατίνης, εξετάζουμε:

• πότε ξεκίνησε πραγματικά η αραίωση
• αν υπήρχε αλλαγή πριν από την κρεατίνη
• αν υποχωρούν οι κρόταφοι
• αν αλλάζει η hairline
• αν υπάρχει miniaturization
• αν αραιώνει το crown
• αν η απώλεια είναι διάχυτη
• αν προηγήθηκε cut ή μεγάλη απώλεια βάρους
• αν υπάρχουν άλλοι πιθανοί triggers
• το οικογενειακό ιστορικό
• τα υπόλοιπα supplements και φάρμακα

Έτσι ξεχωρίζουμε:

μια χρονική σύμπτωση

από:

μια πραγματική εξελισσόμενη ανδρογενετική αλωπεκία

ή:

ένα διαφορετικό επεισόδιο διάχυτης τριχόπτωσης.

Αν παίρνετε κρεατίνη και βλέπετε πραγματική αλλαγή στη hairline, στο crown ή στη συνολική πυκνότητα, μπορείτε να επικοινωνήσετε με τη Hairtransplant Clinic για εξατομικευμένη αξιολόγηση.

Το συμπέρασμα χωρίς τον μύθο

Η ιδέα ότι η κρεατίνη προκαλεί φαλάκρα δεν ξεκίνησε από μελέτη στην οποία άνθρωποι πήραν κρεατίνη και έχασαν μαλλιά.

Ξεκίνησε από μια μικρή ορμονική μελέτη.

Η μεταβολή της DHT μετατράπηκε με την πάροδο των ετών σε ένα πολύ ισχυρό online claim:

«Creatine causes hair loss».

Τα νεότερα δεδομένα μας επιτρέπουν να τοποθετήσουμε το θέμα πιο σωστά.

Η πρώτη ελεγχόμενη μελέτη που εξέτασε άμεσα και την υγεία των μαλλιών δεν έδειξε σημαντική αρνητική επίδραση από την κρεατίνη στο διάστημα που μελετήθηκε.

Αυτό δεν μας δίνει απεριόριστα δεδομένα δεκαετιών.

Μας λέει όμως ότι σήμερα δεν υπάρχει επαρκής βάση για να παρουσιάζουμε την κρεατίνη ως αποδεδειγμένη αιτία φαλάκρας.

Και αν τα μαλλιά πράγματι αλλάζουν, η πιο χρήσιμη ερώτηση δεν είναι:

«φταίει η κρεατίνη;»

Είναι:

«ποιος τύπος τριχόπτωσης υπάρχει πραγματικά;»